Written by AÇIK BİLİM• 04 Şubat 2026• 18:02• Yaşam Bilimleri

Peynir ve demans: 25 yılın sürprizi

İsveç’te 25 yıl boyunca izlenen yaklaşık 28 bin kişilik bir çalışmada, tam yağlı peynir tüketimi ile demans riski arasında beklenmedik bir ilişki görüldü. Araştırmaya göre genetik Alzheimer riski taşımayanlarda daha yüksek tam yağlı peynir tüketimi, Alzheimer riskinde daha düşük oranlarla bağlantılıydı; tam yağlı krema tüketimi ise demans riskiyle ters yönde ilişkiliydi. Bilim insanları, sonuçların nedensellik kanıtı olmadığını ve yaşam tarzı/diyet bütününün belirleyici olabileceğini vurguluyor.

İsveç’te yürütülen geniş ölçekli bir takip çalışması, tam yağlı süt ürünleriyle beyin sağlığı arasında şaşırtıcı bir bağlantı olabileceğine işaret ediyor. 25 yıl boyunca izlenen 27.670 kişinin yer aldığı araştırmada, daha fazla tam yağlı peynir ve krema tüketen katılımcılarda demans gelişme riskinin bazı gruplarda daha düşük olduğu gözlendi. Ancak araştırmacılar, bu ilişkinin tek başına “peynir korur” anlamına gelmediğinin altını çiziyor.

Demans odağında: Kimlerde daha belirgin?

Takip süresince 3.208 kişiye demans tanısı kondu. Bulgulara göre, Alzheimer için bilinen genetik risk faktörlerini taşımayan katılımcılarda günde 50 gramın üzerinde tam yağlı peynir tüketimi, Alzheimer riskinde %13–%17 aralığında daha düşük oranlarla ilişkilendirildi. Aynı ilişki, genetik risk taşıyan grupta ise görülmedi.

Çalışmada bir başka dikkat çeken sonuç da kremaya dair: Günde 20 gramın üzerinde tam yağlı krema tüketenlerde demans riski genel olarak %16–%24 daha düşük oranlarla bağlantılı bulundu. Buna karşın düşük yağlı ya da yüksek yağlı süt, fermente/fermente olmayan süt ürünleri ve düşük yağlı krema için anlamlı bir ilişki saptanmadı.

Bu sonuçlar, uzun yıllardır süren “kalp sağlığı için düşük yağlı süt ürünleri” önerileriyle çelişiyor gibi görünebilir. Öte yandan araştırma metni, demans ile kalp-damar hastalıklarının benzer risk faktörlerini (yüksek tansiyon, diyabet, obezite gibi) paylaştığını; bu yüzden ilişkinin tek bir gıda üzerinden yorumlanmasının yanıltıcı olabileceğini hatırlatıyor.

Araştırmacılar, erken dönem bilişsel değişimlerin beslenme alışkanlıklarını etkileyebileceği ihtimaline karşı iki adım attı: Çalışma başında demansı olanlar dışlandı ve ilk 10 yılda demans gelişenler çıkarılarak analizler tekrarlandı. Ayrıca “yerine koyma etkisi” de önemli bir olasılık: Peynir/kremanın daha yüksek tüketimi, bazı kişilerde işlenmiş kırmızı et gibi seçeneklerin daha az tüketilmesiyle birlikte gerçekleşmiş olabilir. Çalışmanın genel mesajı ise net: En tutarlı yaklaşım, tek bir besine odaklanmak yerine dengeli beslenme ve sağlıklı yaşam tarzını birlikte düşünmek.