CTNNB1 mutasyon haritası, tek bir “sıcak nokta” bölgesindeki yüzlerce olası değişikliğin tümör büyümesini nasıl farklı düzeylerde hızlandırdığını ortaya koydu. Chicago Üniversitesi değil, University of Edinburgh ekibinin çalışması; bazı mutasyonların sinyali hafifçe artırırken bazılarının β-katenin yolunu adeta turbo moduna aldığını gösteriyor. Harita, hasta verileriyle karşılaştırıldığında farklı dokularda kanser davranışını öngörmede güçlü bir uyum sergiledi.
Kanser genetiğinde aynı genin farklı mutasyonlarının neden farklı sonuçlar doğurduğu uzun süredir tartışılıyordu. University of Edinburgh liderliğindeki araştırmacılar, CTNNB1 adlı kritik bir kanser geninde yer alan küçük bir “hotspot” bölgesindeki mutasyonların etkisini sistematik biçimde ölçerek kapsamlı bir mutasyon haritası oluşturdu.
CTNNB1 ile kanser sinyali nasıl değişiyor?
CTNNB1, β-katenin adlı proteinin üretiminden sorumlu. β-katenin normalde doku büyümesi ve onarımında görev alıyor; işi bittiğinde ise hücrenin onu parçalayarak kontrol altında tutması gerekiyor. Hotspot bölgesi, bu “parçala ve kapat” sinyalinin önemli bir parçası. Mutasyonlar bu sinyali bozduğunda β-katenin hücre içinde birikiyor ve hücre çoğalmasını destekleyen genleri daha fazla çalıştırabiliyor.
Ekip, hotspot bölgesindeki 342 olası tek-harf (tek baz) değişimini tek tek test etti. Deneylerde mouse kök hücreleri ve β-katenin yolunun ne kadar aktive olduğunu gösteren floresan bir okuma sistemi kullanıldı. Sonuçlar, mutasyonların etkisinin “var/yok” gibi basit olmadığını; bazı değişimlerin yalnızca küçük bir artışa yol açtığını, bazılarının ise sinyali çok daha güçlü biçimde yükselttiğini gösterdi.
Araştırmacılar daha sonra bu laboratuvar verilerini binlerce kanser hastasından elde edilen genetik bilgilerle karşılaştırdı. Mutasyonların laboratuvardaki “etki puanları” ile gerçek tümörlerdeki davranışlar arasında yakın bir uyum görüldü. Ayrıca farklı dokularda gelişen kanserlerin, β-katenin aktivitesini belirli seviyelere taşıyan mutasyonları daha sık “seçtiği” izlendi; yani tümörün bulunduğu doku, hangi CTNNB1 değişimlerinin avantajlı olacağını etkileyebiliyor.
Çalışmada karaciğer kanserine dair dikkat çekici bir bağ da raporlandı: Daha zayıf CTNNB1 mutasyonlarına sahip tümörlerde bağışıklık hücreleri daha fazla görülürken, daha güçlü mutasyonlara sahip tümörlerde bağışıklık hücrelerinin daha az olduğu bildirildi. Bu bulgu, mutasyonun “gücü” ile tümörün bağışıklık sistemiyle ilişkisi ve olası tedavi yanıtı arasında bir bağlantı olabileceğine işaret ediyor.
Kaynaklar ve Bağlantılar:
- ScienceDaily haberi (University of Edinburgh): https://www.sciencedaily.com/releases/2026/02/260204121540.htm
- Nature Genetics (DOI): https://doi.org/10.1038/s41588-025-02496-5
