Written by AÇIK BİLİM• 07 Şubat 2026• 23:01• Fizik, Uzay

Fermiyonik karanlık madde Sgr A* gizemi

Yeni bir çalışmaya göre Samanyolu’nun merkezindeki Sgr A* aslında bir kara delik değil, fermiyonik karanlık madde yumağı olabilir. Model, hem merkeze yakın yıldızların çılgın hızlarını hem de galaksinin dış bölgelerindeki dönüş eğrisini tek çatı altında açıklamayı hedefliyor.

Samanyolu’nun kalbinde yer aldığı düşünülen Sagittarius A* (Sgr A*) için yıllardır “süper kütleli kara delik” yorumu baskın. Ancak Monthly Notices of the Royal Astronomical Society’de yayımlanan yeni bir çalışma, bu tabloya alternatif bir senaryo öneriyor: Merkezde, kara delik gibi davranan ultra-yoğun bir fermiyonik karanlık madde çekirdeği olabilir.

Fermiyonik karanlık madde nasıl “kara delik” gibi görünür?

Araştırmacılara göre fermiyonlardan (hafif alt parçacıklardan oluşan bir tür madde ailesi) meydana gelen karanlık madde, doğası gereği iki parçalı bir yapı oluşturabilir: Çok kompakt ve yoğun bir iç çekirdek ile bunu saran daha geniş bir halo. İç çekirdeğin kütleçekimi, galaktik merkeze çok yakın dolaşan “S yıldızları”nın (ve yakın çevredeki G kaynaklarının) yüksek hızlı yörüngelerini kara delik senaryosuna benzer şekilde üretebilir.

Çalışmanın iddiası sadece merkezle sınırlı değil. Ekip, European Space Agency’nin GAIA DR3 verilerinin Samanyolu’nun dış kısımlarında gösterdiği “Keplerian düşüş” (merkezden uzaklaştıkça yörünge hızlarının beklenir biçimde azalması) deseninin de, disk ve şişkinlik (bulge) kütlesiyle birlikte bu karanlık madde halosuyla uyumlu olduğunu söylüyor. Araştırmacılara göre bu, standart soğuk karanlık madde (CDM) yaklaşımındaki daha uzun kuyruklu halo profillerine kıyasla daha “kompakt” bir halo ihtimalini güçlendiriyor.

Modelin dikkat çeken bir başka yönü de “kara delik gölgesi” meselesi. Haberde aktarıldığı üzere, daha önceki bir MNRAS çalışmasında (Pelle ve ark., 2024) parlak bir yığılma diskinin ışığıyla aydınlanan bu tür yoğun karanlık madde çekirdeklerinin, Event Horizon Telescope’un Sgr A* için ürettiği görüntüye benzer bir gölge-benzeri iz bırakabileceği gösterilmişti. Yeni çalışma ise, mevcut yıldız yörüngesi verilerinin iki senaryodan birini kesin olarak seçmeye yetmediğini; fakat karanlık madde modelinin merkez ve galaksi ölçeğini aynı çerçevede birleştirmeye aday olduğunu vurguluyor.

Son sözü ise yeni gözlemler söyleyebilir. Ekip, Şili’deki Very Large Telescope üzerindeki GRAVITY interferometresi gibi araçlarla daha hassas ölçümlerin ve özellikle “photon ring” (kara deliklerde beklenen ışık halkaları) arayışlarının belirleyici olabileceğini belirtiyor: Bu halkalar gerçek bir kara delikte beklenirken, karanlık madde çekirdeği senaryosunda ortaya çıkmayabilir.