ADHD için Ne İşe Yarıyor? Dev Kanıt

200’den fazla meta-analizi bir araya getiren dev inceleme, ADHD tedavisinde en güçlü kanıtın hâlâ ilaçlarda olduğunu gösteriyor. Yetişkinlerde CBT (bilişsel davranışçı terapi) de etkili bulunurken, ADHD için uzun vadeli etkilere dair sağlam kanıtların sınırlı olması dikkat çekiyor.

ADHD tedavileri hakkında yıllardır süren “ne gerçekten işe yarıyor?” tartışmasına en kapsamlı yanıt geldi. Université Paris Nanterre, Institut Robert-Debré du Cerveau de l’Enfant ve Southampton Üniversitesi’nden araştırmacıların yürüttüğü çalışma, 200’den fazla meta-analizi tarayarak müdahalelerin etkisini ve kanıt kalitesini birlikte değerlendirdi. Bulgular The BMJ’de yayımlandı.

ADHD kanıtı: İlaçlar ve CBT öne çıkıyor

İncelemeye göre hem çocuk/ergenlerde hem de yetişkinlerde, kısa dönem klinik deneylerden gelen en sağlam kanıt ilaç tedavilerinde. Araştırmacılar çocuklar ve ergenlerde kullanılan beş ilaca dair güçlü destek rapor ederken, yetişkinlerde iki ilacın yanı sıra bilişsel davranışçı terapi (CBT) için de görece sağlam bir etkililik kanıtı bulunduğunu belirtiyor.

Ancak çalışma, pratikte pek çok kişinin uzun süre tedavi aldığı gerçeğine rağmen, güçlü kanıtların büyük ölçüde kısa vadeli sonuçlarla sınırlı olduğunun altını çiziyor. Yani “işe yarıyor mu?” sorusuna net yanıt veren çalışmalar, “uzun vadede ne oluyor?” kısmında aynı netliği her zaman sağlayamıyor.

Akupunktur, farkındalık (mindfulness) ve egzersiz gibi diğer yaklaşımlarda da potansiyel fayda sinyalleri görülse de, bu alandaki araştırmaların çoğu düşük kalite, küçük örneklem ve daha yüksek yanlılık riski gibi sorunlar taşıyor. Benzer sınırlılıklar çocuk ve ergenlerde CBT çalışmaları ile yetişkinlerde mindfulness’ın uzun dönem etkilerine dair veriler için de geçerli. Buna rağmen mindfulness, daha uzun takipte “büyük fayda” işareti veren tek müdahale olarak öne çıkıyor; yine de kanıt tabanının sınırlı olduğu not ediliyor.

Ekip ayrıca, sonuçları herkesin anlayabileceği biçimde sunmak için açık erişimli bir web aracı geliştirdi: ebiadhd-database.org. Amaç; ADHD’li bireyler, aileler ve klinisyenlerin kanıt gücünü şeffaf biçimde görerek ortak karar verme sürecini kolaylaştırması ve yanlış/abartılı iddiaların yol açabileceği zaman-maliyet kaybının önüne geçilmesi.

Kaynaklar ve Bağlantılar:

• The BMJ: “Benefits and harms of ADHD interventions: umbrella review and platform for shared decision making”
• Kanıt platformu: http://ebiadhd-database.org
• İlgili önceki platform (otizm): http://ebiact-database.com