Artemis II: Ay’a dönüşe bilim eşlik ediyor

Artemis II, insanlı uçuşları Ay’a geri taşımaya hazırlanıyor. Artemis II’nin en erken fırlatma tarihi, bir prova sırasında tespit edilen sıvı hidrojen sızıntısı nedeniyle Mart ayına kaydı.

İnsanlığın Ay’a dönüşü 50 yılı aşkın bir aradan sonra yeniden gündemde. NASA’nın Artemis II görevi, dört astronotu Ay’ın etrafında bir döngüye sokacak 10 günlük bir uçuşla, Apollo 17’den (1972) bu yana Ay’a en yakın insanlı yolculuk olmayı hedefliyor. NASA, görevin en erken 6 Mart gibi fırlatılabileceğini belirtiyor.

Başlangıçta hedef Şubat başıydı; ancak 2 Şubat’taki “ıslak” prova (roketin yakıt tanklarının doldurulduğu tam kapsamlı deneme) sırasında, roketin sıvı hidrojenle doldurulmasını sağlayan sistemde bir sızıntı tespit edildi. NASA bu yüzden takvimi Mart’a çekerek ek testler ve bir prova daha yapma kararı aldı.

Artemis II’de bilim

Artemis II, Ay’a iniş yapmayacak; bu, ilerideki Artemis görevlerinin işi. Bu açıdan görev, 1968’deki Apollo 8’e benzetiliyor: Öncelik, derin uzayda insanları güvenle yaşatacak sistemleri gerçek koşullarda sınamak. Yine de bilim “yan koltukta” değil; uçuş boyunca astronotların vücudu da bir araştırma alanı olacak. Ekip; hareket, uyku ve stres ölçen bileklikler takacak, Dünya’nın manyetik kalkanı dışında maruz kalınan yüksek enerjili parçacıkları anlamak için radyasyon sensörleri taşıyacak ve bağışıklık göstergelerindeki değişimleri izlemek üzere tükürük örnekleri toplayacak.

Görev ayrıca astronotların kendi kanından geliştirilen hücreleri taşıyan küçük “organ-on-a-chip” (organ-çipi) düzenekleri de götürüyor. Bu çipler, bağışıklık hücrelerinin üretildiği kemik iliğini taklit ederek, uzay uçuşunun genler üzerindeki etkilerini daha ayrıntılı incelemeye yardımcı olmayı amaçlıyor.

Ay gözlemleri de önemli bir parça: Artemis II, insanların Ay’ın “karşı yüzünü” (Dünya’dan görünmeyen taraf) doğrudan görmesine kapı aralayabilir. Robotik araçlar yıllardır görüntü toplasa da, bilim insanlarına göre insan gözü hızlı değişimleri yakalamada (örneğin olası bir göktaşı parlaması gibi) ve farklı açılar/ışık koşullarında derinlik algısı kurmada hâlâ avantaj sağlayabiliyor. Bununla birlikte, Artemis II ekibinin Ay’a yakın geçişte ayrıntılı gözlem için yalnızca birkaç yoğun saatlik bir penceresi olacak.

Kaynaklar ve Bağlantılar:

• www.sciencenews.org/article/artemis-ii-humans-moon-science-shotgun