Subaru gözlemleri, evrenin erken döneminde yer alan bir karadelik merkezli quasarın yaklaşık 13 kat Eddington oranında madde çektiğini ve aynı anda parlak X-ışını ile güçlü bir radyo jeti yaydığını gösteriyor.
Uluslararası bir araştırma grubu, Waseda Üniversitesi ve Tohoku Üniversitesi liderliğindeki çalışmalarla evrenin erken döneminde sıradışı bir quasar tespit etti. Quasarın merkezindeki süper kütleli karadelik, ölçeğine göre bilinen en hızlı büyüyen örneklerden biri olarak öne çıkıyor: X-ışını ölçümlerine göre Eddington sınırının yaklaşık 13 katı hızla madde topluyor.
Karadelik: Süper-Eddington ve beklenmedik özellikler
Araştırmacılar, Subaru Teleskobu’nun yakın-kızılötesi spektrografı MOIRCS ile quasar çevresindeki gaz hareketlerini ve Mg II (2800 Å) emisyon çizgisini izleyerek karadeliğin kütlesini kestirdiler. Nesne, kırmızıya kayma z = 3.4 düzeyinde bulunuyor; bu da ışığının bize ulaşmasının yaklaşık 12 milyar yıl almış olduğu anlamına geliyor. Olağanüstü olan, aynı anda hem parlak bir X-ışını koronasının gözlemlenmesi hem de güçlü bir radyo jeti tespit edilmesi oldu — pek çok modelde süper-Eddington akışta bu iki özelliğin birlikte görünmemesi beklenir.
Bu çelişki, kimyasal akış ve manyetik alanların etkileşimi gibi iç süreçlerin güncel modellerimizin öngördüğünden daha karmaşık olabileceğini düşündürüyor. Ekip, objeyi kısa süreli, geçişsel bir süper-Eddington evresinde gözlemliyor olabilir: ani bir gaz akışıyla beslenme hızının ani şekilde yükselmesi sonrası, korona ve jetin bir süreliğine aktif kaldığı bir dönem.
Bu tür bir dönem, süper kütleli karadeliklerin erken evrende nasıl bu kadar hızlı büyüdüğünü açıklamaya yardımcı olabilir. Güçlü radyo jeti, ev sahibi galaksinin gazını ısıtıp dağıtarak yıldız oluşumunu etkileyebilecek kadar enerji taşıyabilir; bu da galaksi–karadelik eşevriminin anlaşılmasında önemli bir etki mekanizmasıdır.
Çalışmanın baş yazarı Sakiko Obuchi (Waseda University) ve çalışma grubu bulgularını Obuchi et al., “Discovery of an X-Ray Luminous Radio-loud Quasar at z = 3.4: A Possible Transitional Super-Eddington Phase” başlıklı makalede yayımladı (The Astrophysical Journal, 21 Ocak 2026). Araştırma, ayrıca sürecin zamanla nasıl değiştiğini ve benzer nesnelerin taramalarda saklanıp saklanmadığını anlamak için yeni gözlemler gerektirdiğini vurguluyor.
Kaynaklar ve Bağlantılar:
- www.waseda.jp/top/en/news/87104
- dx.doi.org/10.3847/1538-4357/ae1d6d
- subarutelescope.org
- www.nao.ac.jp/en
