Maynooth Üniversitesi’nin Nature Astronomy’de yayımlanan yeni simülasyonları, erken evrendeki küçük karadeliklerin yoğun, gaz zengini galaksilerde ‘süper Eddington’ olarak beslenip on binlerce Güneş kütlesine hızla ulaşabildiğini gösteriyor. Bu sonuçlar, James Webb Uzay Teleskobu’nun erken evrendeki devasa karadelik gözlemleriyle uyumlu yeni bir açıklama sunuyor.
Maynooth Üniversitesi’nden araştırmacılar, Nature Astronomy’de yayımlanan çalışmada erken evrendeki karadeliklerin beklenenden çok daha hızlı büyümesine olanak veren koşulları simüle ettiler. Daxal H. Mehta liderliğindeki ekip, Büyük Patlama’dan birkaç yüz milyon yıl sonra oluşan küçük kara deliklerin kısa ama yoğun büyüme dönemleriyle on binlerce Güneş kütlesine ulaşabildiğini gösterdi.
karadelik Beslenme Frenzi
Çalışmanın kilit mekanizması, “süper Eddington akresyonu” olarak adlandırılan süreç. Normalde bir kara deliğe doğru düşen gazın oluşturduğu radyasyon, akışı sınırlayarak büyümeyi dengeler; ancak erken evrendeki yoğun, gaz açısından zengin ve kaotik galaksilerde bu sınır aşılabiliyor. Bu senaryoda “light seed” diye anılan onlarca ila birkaç yüz Güneş kütlesindeki başlangıç kara delikleri çok hızlı kütle kazanarak süperkütleli boyutlara yaklaşabiliyor.
Bu model, James Webb Uzay Teleskobu’nun erken evrende beklenenden büyük kara deliklerin varlığını göstermesiyle ortaya çıkan açmazı kapatıyor. Maynooth ekibi, ağır doğan “heavy seed” hipotezine alternatif olarak sıradan yıldız kalıntısı kara deliklerin uygun koşullarda kısa süreli ama aşırı verimli beslenmelerle büyük hale gelebileceğini öne sürüyor.
Sonuçlar, gelecek gözlem ve görevler için de önem taşıyor: 2035’te planlanan LISA gibi uzay tabanlı kütle çekim dalgası gözlemevleri, erken evrendeki bu hızlı büyüyen küçük kara deliklerin birleşmelerini tespit ederek senaryoyu sınayabilir. Araştırma, erken evrenin yapısı ve kara delik popülasyonlarının evrimi hakkındaki anlayışımızı yeniden şekillendirebilir.
Kaynaklar ve Bağlantılar:
- www.sciencedaily.com/releases/2026/01/260125083354.htm
- dx.doi.org/10.1038/s41550-025-02767-5
- www.maynoothuniversity.ie
