Written by AÇIK BİLİM• 07 Şubat 2026• 19:31• Yaşam Bilimleri

Menopoz: Beyinde Gri Madde Kaybı

University of Cambridge araştırmacılarına göre menopoz, bazı kilit bölgelerde gri madde kaybıyla birlikte görülebiliyor. Menopoz sonrası birçok kadında anksiyete, depresyon ve uyku sorunları daha sık rapor edilirken; HRT bu beyin değişimlerini tersine çevirmedi, ancak reaksiyon süresindeki yaşa bağlı yavaşlamayı bir miktar azaltmış olabilir.

University of Cambridge’in UK Biobank verileriyle yürüttüğü geniş ölçekli bir çalışma, menopozun yalnızca sıcak basması gibi fiziksel belirtilerle sınırlı kalmadığını; beyin yapısı, ruh sağlığı ve uyku düzeniyle de ilişkili olabileceğini ortaya koydu. Araştırmada menopoz sonrası kadınlarda bazı bölgelerde gri madde hacminin daha düşük olduğu görüldü.

Menopoz ve beyindeki değişimler

Çalışma kapsamında yaklaşık 125 bin kadının sağlık kayıtları, anket yanıtları ve bir bölümünün bilişsel test sonuçları incelendi. Yaklaşık 11 bin katılımcının MRI (manyetik rezonans) beyin taramaları da analiz edilerek, menopoz öncesi ve sonrası gruplar karşılaştırıldı. Katılımcılar; menopoza girmemiş kadınlar, menopoz sonrası olup hiç HRT kullanmamış olanlar ve menopoz sonrası HRT kullanmış olanlar şeklinde üç gruba ayrıldı.

Sonuçlara göre menopoz sonrası kadınlar, anksiyete ve depresyon nedeniyle bir aile hekimine veya psikiyatriste başvurma konusunda daha yüksek olasılık gösterdi; depresyon ölçeklerinde de daha yüksek puanlar dikkat çekti. Uyku tarafında ise uykusuzluk, daha az uyku ve gün boyu yorgunluk gibi şikâyetler menopoz sonrası dönemde daha yaygındı. HRT kullanan grupta anksiyete/depresyon düzeyleri daha yüksek görünse de araştırmacılar bunun, menopoz başlamadan önce zaten var olan belirtilerle ilişkili olabileceğini ve hekimlerin HRT’yi bu risklere karşı daha erken dönemde yazmış olabileceğini belirtiyor.

Bilişsel testlerde bellek performansı gruplar arasında belirgin fark göstermedi. Buna karşın reaksiyon süresi (yanıt verme hızı) menopozla birlikte daha yavaş seyretti; HRT kullananlarda bu yavaşlamanın daha sınırlı olduğu raporlandı. Araştırmacılar bunu, yaşlanmayla görülen genel yavaşlamanın menopozla hız kazanması, HRT’nin ise bu süreci bir miktar frenlemesi şeklinde yorumluyor.

MRI bulguları ise daha çarpıcı: Menopoz sonrası kadınlarda, HRT kullanıp kullanmadıklarından bağımsız olarak bazı bölgelerde gri madde hacminde azalma saptandı. En çok etkilenen alanlar arasında hafıza oluşumu ve depolanmasıyla ilişkilendirilen hipokampus, hipokampus ile diğer bölgeler arasında bilgi aktarımında rol alan entorhinal korteks ve duygu düzenleme/odaklanma gibi işlevlerde kritik olan anterior singulat korteks yer aldı. Çalışmanın yazarları, bu bölgelerin Alzheimer hastalığında da etkilenen alanlar olmasına dikkat çekerek, menopozun yaşamın ilerleyen dönemlerinde beyin sağlığı açısından bir “dönüm noktası” olabileceğini vurguluyor.