Hidroksil Radikalleri Methan Patlamasını Tetikledi

Erken 2020’lerde atmosferdeki methan artışı, beklenmedik biçimde hidroksil radikallerinin (OH) azalmasıyla hızlandı. Araştırmaya göre atmosferin methan “temizleme” kapasitesi geçici olarak zayıflayınca gaz daha uzun süre havada kaldı; aynı dönemde La Niña’nın getirdiği ıslak koşullar da kaynakları büyüttü.

Erken 2020’lerde atmosferdeki methan (CH4) birikimi rekor hızla arttı. Science dergisinde yayımlanan ve Boston College’dan Hanqin Tian’ın da yer aldığı uluslararası ekibe göre bu sıçramanın ardında iki etken birleşti: Atmosferin methanı parçalama gücünde geçici bir zayıflama ve iklimin bazı bölgelerde daha “ıslak” bir döneme girmesiyle artan biyolojik salımlar.

Hidroksil radikalleri neden kritik?

Methanı atmosferde en çok yok eden kimyasal, hidroksil (OH) radikalleri. Çalışma, 2020-2021 döneminde OH seviyelerinin belirgin biçimde düştüğünü ve bunun methanın atmosferde daha uzun süre kalmasına yol açtığını vurguluyor. Araştırmacılara göre bu “temizleme” mekanizmasındaki yavaşlama, methanın yıllar arası artış hızındaki değişimin yaklaşık %80-85’ini açıklıyor.

Bir diğer çarpan etkisi ise 2020-2023 arasındaki uzun La Niña evresi oldu. Tropiklerin geniş kesimlerinde yağışların artması, suyla kaplı alanları büyüttü; bu tür ortamlarda yaşayan mikroorganizmalar methan üretimini hızlandırabiliyor. Bu nedenle bataklıklar, nehirler, göller, rezervuarlar ve pirinç tarlaları gibi hem doğal hem de yönetilen sistemlerde salımlar yükseldi.

Ölçümlere göre atmosferik methan 2019-2023 arasında 55 ppb artarak 2023’te 1921 ppb ile rekor seviyeye ulaştı. En hızlı yükseliş 2021’de görüldü: yaklaşık 18 ppb’lik artış, 2019’daki artış hızından %84 daha yüksekti. Ekip, fosil yakıt kullanımı ve yangınların bu dönemdeki genel artışı açıklamakta görece küçük paya sahip kaldığını; kimyasal “parmak izi” bulgularının ağırlıklı olarak mikrobiyal kaynaklara işaret ettiğini belirtiyor.

Çalışmada ayrıca pandemi döneminde hava kirliliğindeki değişimlerin kilit rol oynadığı aktarılıyor. Özellikle NOx (azot oksitler) gibi kirleticilerin azalmasının OH kimyasını etkileyerek methanın atmosferde daha hızlı birikmesine zemin hazırladığı değerlendiriliyor. Araştırmacılar, küresel methan azaltım hedeflerinin yalnızca insan kaynaklı emisyonları değil, iklim koşullarına duyarlı sulak alanlar ve tarım gibi kaynakları da hesaba katması gerektiğini vurguluyor.

Kaynaklar ve Bağlantılar:

• ScienceDaily – Methane spiked after 2020 and the cause was unexpected (Boston College, 10 Şubat 2026): https://www.sciencedaily.com/releases/2026/02/260210082917.htm
• Bilimsel makale (Science): P. Ciais ve ark., “Why methane surged in the atmosphere during the early 2020s” (2026) DOI: 10.1126/science.adx8262