Bellek Keşfi: Episodik ve Semantik

Yeni bir fMRI çalışması, episodik ve semantik bellek geri çağrımının beyinde neredeyse aynı ağları çalıştırdığını gösteriyor. Araştırmacılar belirgin farklar beklerken, iki bellek türü arasında güçlü bir örtüşme buldu. Bulgular, bellek araştırmalarındaki yerleşik ayrımı yeniden düşünmeyi gerektirebilir.

Chicago Üniversitesi ya da benzeri “ayrı bellek sistemleri” fikrine dayanan klasik yaklaşım uzun süredir güçlüydü: Kişisel anıları hatırlamak (episodik bellek) ile genel bilgi ve gerçekleri çağırmak (semantik bellek) beyinde farklı yollar izliyor olmalıydı. Ancak University of Nottingham ve University of Cambridge’den araştırmacılar, bu ayrımın beyin etkinliği düzeyinde sanıldığı kadar net olmayabileceğini gösteren yeni sonuçlar yayımladı.

Semantik bellek ve episodik bellek aynı ağlarda

Nature Human Behaviour dergisinde yayımlanan çalışmada ekip, iki bellek türünü olabildiğince “eş” koşullarda karşılaştıran görevler tasarladı. 40 katılımcıdan logo–marka eşleşmelerini hatırlamaları istendi: Bir kısım eşleşme insanların zaten bildiği gerçek dünya bilgisine dayanıyordu (semantik), diğerleri ise deneyin daha önceki aşamasında öğrenilmişti (episodik).

Katılımcılar bu görevleri yaparken fMRI (Fonksiyonel Manyetik Rezonans Görüntüleme) ile beyinleri tarandı. fMRI, doğrudan “düşünceyi” ölçmekten ziyade, etkinleşen bölgelerde artan kan akışı üzerinden hangi ağların devreye girdiğini gösteren, invaziv olmayan bir yöntem. Araştırmacılar, başarılı geri çağrım sırasında episodik ve semantik bellek arasında ölçülebilir bir aktivite farkı görmeyi bekliyordu.

Çalışmanın lideri Dr. Roni Tibon, sonuçların beklentileri tersine çevirdiğini belirtiyor: İki bellek türü için beyin etkinliği büyük ölçüde aynı bölgelerde örtüşüyordu; görülen farklar ise ancak çok ince düzeydeydi. Bu tablo, bellek alanında on yıllardır süren “keskin ayrım” fikrine karşı, daha bütüncül bir yaklaşımı destekleyebilir.

Araştırmacılara göre bu bulguların bir diğer önemi de klinik tarafta olabilir. Eğer farklı bellek türleri geniş ölçüde ortak ağlara dayanıyorsa, Alzheimer ve demans gibi hastalıklarda müdahaleleri yalnızca tek bir bellek türü üzerinden değil, daha geniş beyin-ağı perspektifiyle düşünmek gerekebilir. Ekip, gelecekte episodik ve semantik belleğin nasıl birlikte çalıştığını aynı çerçevede inceleyen daha fazla çalışmaya ihtiyaç olduğunu vurguluyor.

Kaynaklar ve Bağlantılar:

• ScienceDaily – University of Nottingham: https://www.sciencedaily.com/releases/2026/02/260203020203.htm
• Nature Human Behaviour (DOI): https://doi.org/10.1038/s41562-025-02390-4