Written by AÇIK BİLİM• 11 Şubat 2026• 08:01• Yaşam Bilimleri

Bonobo İmgelem Gücünü Çay Partisinde Gösterdi

Johns Hopkins University araştırmacıları, bonobo Kanzi’nin bir “mış gibi” çay partisi senaryosunda imgelem kurup kuramadığını kontrollü deneylerle test etti. Kanzi, hayali meyve ve meyve suyunun nerede “olması gerektiğini” çoğu denemede doğru işaretlerken, seçim şansı verildiğinde gerçeği hayalden ayırarak gerçek yiyeceği tercih etti. Bulgular, imgelem yetisinin yalnızca insana özgü olmayabileceğine işaret ediyor.

Johns Hopkins University’den bilim insanları, “çocukların çay partisi” oyunlarını andıran bir dizi deneyle, bir bonobonun hayali nesneleri zihninde temsil edip edemeyeceğini sınadı. Çalışmanın odağındaki 43 yaşındaki bonobo Kanzi, boş kaplar ve bardaklarla kurgulanan senaryolarda, ortada gerçek bir nesne yokken bile “mış gibi” akışı takip edebildi.

İmgelem: Hayali meyve suyu ve üzümler

İlk deneyde araştırmacı, şeffaf ama boş bir sürahiden iki boş bardağa meyve suyu döküyormuş gibi yaptı; ardından bardaklardan birindeki “suyu” boşaltıyormuş gibi davranıp Kanzi’ye “Meyve suyu nerede?” diye sordu. Kanzi çoğu denemede, hayali sıvının kaldığı varsayılan bardağı işaretledi; bardakların yerleri değiştirildiğinde de aynı mantığı sürdürdü.

Ekibin kritik kontrolü ikinci deneyde geldi: Bu kez bir bardakta gerçek meyve suyu vardı, diğerinde yalnızca “hayali” meyve suyu. Kanzi, ne istediği sorulduğunda neredeyse her seferinde gerçek meyve suyunu seçti. Araştırmacılara göre bu sonuç, Kanzi’nin ortada saklı gerçek bir sıvı var sanmadığını; bir yandan hayali durumu izlerken, öte yandan gerçeklik ayrımını koruyabildiğini düşündürüyor.

Üçüncü deney, benzer mantığı “üzüm” ile test etti. Araştırmacı, boş bir kaptan üzüm yiyormuş gibi yaptı ve sonra bu hayali üzümü iki kavanozdan birine koydu; ardından bir kavanozu “boşalttıktan” sonra Kanzi’ye üzümün nerede olduğunu sordu. Kanzi yine çoğunlukla doğru kavanozu işaretledi.

Çalışmanın yazarları, bulguların en azından bazı “insan kültürüne yakın yetiştirilmiş” (enculturated) büyük insansı maymunların, burada ve şimdiyle sınırlı olmayan bir zihinsel temsil kurabildiğine işaret ettiğini söylüyor. Ekip, bu tür bir bilişsel becerinin evrimsel kökenlerinin insanlarla modern maymunların ortak atasına, yani yaklaşık 6–9 milyon yıl öncesine uzanabileceğini tartışıyor. Araştırma Science dergisinde yayımlandı.