Written by AÇIK BİLİM• 27 Ocak 2026• 15:31• Kimya, Yaşam Bilimleri

Ediacara: Garip Fosillerin Şifresi Çözüldü

Araştırmacılar, Ediacara döneminin tuhaf yumuşak gövdeli canlılarının kumtaşında nasıl bu kadar net korunabildiğini açıkladı. Yeni sonuçlara göre Ediacara fosilleri, dayanıklı bedenlerden çok eski okyanus kimyasının oluşturduğu kil “çimentosu” sayesinde adeta kalıplandı.

Yumuşak gövdeli canlılar—örneğin denizanaları—genellikle fosil kaydında pek şans bulamaz. Üstelik kumtaşı gibi iri taneli ve suyun kolay dolaştığı bir kayaçta, dalgalar ve fırtınalarla şekillenen ortamlar narin izleri hızla yok eder. Bu yüzden kumtaşında ayrıntılı yumuşak doku izleri görmek, jeoloji için uzun süredir bir muamma.

Ancak yaklaşık 570 milyon yıl önce, yani Ediacaran döneminde, deniz tabanındaki bazı yumuşak gövdeli organizmalar kumla gömülüp olağanüstü detaylarla korunmayı başardı. Bugün dünyanın farklı bölgelerinde bulunan ve topluca Ediacara Biota diye anılan bu fosiller; üç kollu simetriler, spiral uzantılar ve fraktal desenler gibi “tuhaf” görünümleriyle bilim insanlarının ilgisini çekiyor.

Ediacara fosilleri nasıl korundu?

Chicago Üniversitesi’nden (Yale University) paleontolog Dr. Lidya Tarhan liderliğindeki ekip, fosilleşmenin arkasındaki süreci anlamak için Newfoundland ve Kanada’nın kuzeybatısından toplanan örneklerde lityum izotoplarını analiz etti. Amaç, fosillerin çevresindeki kil minerallerinin kaynağını ayırt etmekti: karadan taşınan (detritik) killer mi etkiliydi, yoksa deniz tabanında sonradan oluşan (otijenik) killer mi?

Sonuçlar, tortul içinde zaten bulunan detritik kil parçacıklarının, deniz tabanında yeni killerin büyümesi için bir “zemin” sağladığını gösteriyor. Ediacaran okyanuslarının sıra dışı kimyası; silis ve demirce zengin deniz suyuyla birlikte bu otijenik killerin organizmaların etrafında gelişmesine yol açtı. Bu killer, kum tanelerini birbirine bağlayan doğal bir çimento gibi davranarak yumuşak dokuların izlerini kumtaşına kilitledi.

Çalışma, Ediacara Biota’nın fosil kayıtlarına geçmesinin nedenini “dayanıklı beden” fikrinden çok çevresel koşullara bağlıyor. Araştırmacılar, aynı lityum izotopu yaklaşımını başka bölgelerde ve dönemlerde de uygulayarak benzer ‘olağanüstü korunma’ örneklerinin ardındaki kimyayı test etmeyi planlıyor. Bu tablo, Kambriyen Patlaması’na giden yolda karmaşık yaşamın adım adım nasıl sahneye çıktığını anlamak için de önemli bir ipucu sunuyor.