Gellerle Başlayan Yaşam: Prebiyotik

Yeni bir “prebiyotik jel-önce” yaklaşımı, prebiyotik süreçlerin hücrelerden önce kayalara tutunan yapışkan jel katmanlarında başlamış olabileceğini öne sürüyor. Araştırmacılara göre bu prebiyotik jel ortamları, molekülleri yoğunlaştırıp koruyarak ilkel metabolizma ve kendini kopyalama gibi süreçlerin filizlenmesine yardımcı olmuş olabilir.

Dünya’da yaşamın nasıl başladığı sorusu hâlâ bilimin en zorlu bilmecelerinden biri. Japonya, Malezya, Birleşik Krallık ve Almanya’dan araştırmacılar, yanıtın “ilk hücre” fikrinden daha farklı bir yerde saklı olabileceğini söylüyor: Eski Dünya’nın kaya yüzeylerine yapışan, yarı katı ve yapışkan jel tabakalarında.

Prebiyotik jel-önce hipotezi

ChemSystemsChem dergisinde yayımlanan çalışmada ekip, “prebiyotik jel-önce” adını verdikleri bir çerçeve öneriyor. Buna göre, yaşamın ilk adımları; günümüzde kayalarda ve çeşitli yüzeylerde görülen mikrobiyal biyofilmlere benzer şekilde, yüzeylere tutunmuş jel matrislerinin içinde atılmış olabilir. Hiroshima University’den Tony Z. Jia’ya göre bu yaklaşım, biyomoleküllerin işlevinden ziyade jellerin sağladığı fiziksel ortamı merkeze alıyor.

Araştırmacıların argümanı, bu jelimsi ortamların erken Dünya kimyasının büyük sorunlarına pratik çözümler sunabileceği yönünde: Molekülleri bir arada tutarak derişimi artırmak, işe yarar bileşikleri “hapsetmek”, hassas tepkimeleri çevresel dalgalanmalardan kısmen korumak… Bu tür bir “korunaklı mikrodünya” içinde, ilkel kimyasal ağların zamanla proto-metabolizma ve temel düzeyde kendini kopyalama gibi özelliklere doğru evrilebileceği düşünülüyor.

Çalışmanın ortak yazarlarından, National University of Malaysia (UKM) bünyesindeki Space Science Center’dan Kuhan Chandru, bunun pek çok köken senaryosundan yalnızca biri olduğunun altını çiziyor. Ancak ekibe göre jellerin rolü literatürde görece geri planda kaldığı için, dağınık bulguları bir araya getirip jelleri tartışmanın merkezine taşıyan bütünlüklü bir anlatı kurmak önemli.

Hipotez, astrobiyolojiye de uzanıyor: Ekip, başka gezegenlerde farklı kimyasal bileşenlerle oluşmuş “Xeno-films” benzeri, organize jel yapılarının da yaşam için elverişli nişler yaratabileceğini öne sürüyor. Araştırmacılar bir sonraki adım olarak, erken Dünya koşullarını taklit eden deneylerde basit kimyasalların jel oluşturup oluşturamayacağını ve bu jellerin hangi özellikleri sağladığını laboratuvarda test etmeyi planlıyor.

Kaynaklar ve Bağlantılar:

• Hiroshima University (Materials): https://www.hiroshima-u.ac.jp/en/news/94233
• ChemSystemsChem makalesi (DOI): https://doi.org/10.1002/syst.202500038