Herbivory: İlk Kara Otçullarından Şaşırtan Fosil

Herbivory tarihini geriye çeken 307 milyon yıllık Tyrannoroter heberti fosili, kara omurgalılarının sandığımızdan çok daha erken bitkileri yemeye başladığını gösteriyor. CT taramaları, bu hayvanın bitkileri ezip öğütebilecek özel dişlere sahip olduğunu ortaya koydu.

Bitkiler yaklaşık 475 milyon yıl önce karaya yayılmaya başladı; omurgalılar ise bunu kabaca 100 milyon yıl sonra takip etti. Ancak karaya çıkan ilk hayvanların uzun süre etçil kaldığı düşünülüyordu. Field Museum’dan araştırmacıların Nature Ecology and Evolution’da yayımladığı yeni çalışma, bu tabloya önemli bir istisna ekliyor: 307 milyon yıllık bir fosil, erken kara omurgalılarının bitkisel besinleri denemeye sandığımızdan erken başladığını gösteriyor.

Herbivory ipuçları dişlerde saklı

Bilim insanlarının Tyrannoroter heberti adını verdiği tür şu ana kadar yalnızca kafatasıyla biliniyor. Yine de kafatasının boyutu ve akraba fosillerle karşılaştırmalar, bu canlının yaklaşık 30 santimetre uzunluğunda, tıknaz bir dört ayaklı olduğunu düşündürüyor. Araştırma ekibine göre döneminin karadaki daha büyük hayvanları arasında sayılabilecek bu canlı, görünüş olarak kertenkeleyi andırsa da sürüngenlerle memelilerin evrimsel olarak ayrılmasından daha önce yaşamıştı.

Fosil, Kanada’nın Nova Scotia eyaletindeki Cape Breton Island’da, fosilleşmiş bir ağaç kütüğünün içinde bulundu. Kafatası kapalı şekilde fosilleştiği için ağız içi ve beyin kapsülü gibi kritik bölgeler ilk bakışta görülemiyordu. Ekip bu sorunu CT (bilgisayarlı tomografi) taramalarıyla aştı; X-ışını kesitlerinden üç boyutlu bir model oluşturarak kafatasının iç yapısını ayrıntılı biçimde inceledi.

Sonuçlar dikkat çekiciydi: Ağız içinde, bazıları damağın üzerinde konumlanan ve yiyecekleri ezip öğütmeye uygun ek diş dizileri bulundu. Araştırmacılar bu diş düzeninin, hayvanın bitkisel materyali işlemeye elverişli olduğuna işaret ettiğini söylüyor. Yine de ekip, Tyrannoroter’un tamamen otçul olmayabileceğini; böcekler ve küçük avlarla birlikte bitkileri de tüketmiş, yani “karma beslenen” bir geçiş formu olmasının daha olası olduğunu vurguluyor.

Çalışma, yalnızca otçulluğun (bitkisel beslenmenin) kökenlerine ışık tutmakla kalmıyor. Tyrannoroter’un yaşadığı dönem, Karbonifer’in sonlarına doğru iklimin belirgin biçimde değiştiği, yağmur ormanlarının çöktüğü ve küresel ısınmanın arttığı bir zaman aralığına denk geliyor. Araştırmacılar, bu tür fosillerin hızlı çevresel değişimlerin bitkiye dayalı beslenme stratejilerini nasıl etkilediğini anlamada da önemli “veri noktaları” sunabileceğini belirtiyor.

Kaynaklar ve Bağlantılar:

• ScienceDaily – Field Museum basın özeti: https://www.sciencedaily.com/releases/2026/02/260210231546.htm
• Makale (DOI): https://doi.org/10.1038/s41559-025-02929-8