Kurşun: Saçtaki İzler 100 Yılı Anlattı

Kurşun, ABD’de bir asır boyunca çevreye yayılan en sinsi toksinlerden biriydi. University of Utah araştırmacıları, arşivlenmiş insan saçlarını inceleyerek kurşun maruziyetinin 1970’lerden sonra nasıl dramatik biçimde düştüğünü gösterdi; düşüş, özellikle kurşunlu benzinin aşamalı olarak yasaklanmasıyla örtüşüyor.

ABD’de 1970’te Environmental Protection Agency (EPA) kurulmadan önce kurşun kirliliği pek çok kişi için “görünmez” bir günlük gerçeklikti. Fabrikalar, kurşun bazlı boyalar, su tesisatı ve özellikle araç egzozları, çevreye sürekli kurşun yayıyordu. Zamanla vücutta birikebilen bu toksik metal, çocuklarda öğrenme ve gelişim sorunlarıyla ilişkilendiriliyor.

Kurşun maruziyeti saç tellerinde saklı

University of Utah ekibi, nesiller boyunca saklanmış saç örneklerini analiz ederek 1916’ya uzanan bir zaman çizelgesinde kurşun düzeylerinin seyrini ortaya koydu. Araştırmacılara göre EPA düzenlemeleri öncesinde saçtaki kurşun konsantrasyonları, düzenlemeler sonrası döneme kıyasla yaklaşık 100 kat daha yüksekti. Çalışma, çevre koruma politikalarının insan sağlığına etkisini somut verilerle izlenebilir hale getiriyor.

Ekip, Utah’ın Wasatch Front bölgesinden 48 kişinin saç örneklerini topladı. Bazı katılımcılar yalnızca yetişkinlik döneminden saç vermekle kalmadı; aile albümlerinde ve hatıra defterlerinde onlarca yıl saklanmış saç tutamlarını da araştırmacılara ulaştırdı. Bölgenin 20. yüzyıl boyunca güçlü bir eritme (smelting) sanayisine ev sahipliği yapması, yerel kurşun yükünü anlamak açısından önemli bir arka plan sağlıyor.

Analizlerde yüksek hassasiyetli kütle spektrometrisi kullanıldı. Araştırmacılar, kurşunun saçın yüzeyinde birikebilmesi sayesinde zaman içinde “kaybolmayan” bir kayıt bıraktığını; bu nedenle tek bir saç teliyle bile ölçüm yapılabildiğini belirtiyor. Kan testleri anlık bir fotoğraf sunarken, saç örnekleri geçmiş maruziyetin izlerini yakalamada özellikle değerli.

Sonuçlar, kurşunlu benzinin azaltılıp yasaklanmasıyla birlikte saçtaki kurşun seviyelerinin keskin biçimde indiğine işaret ediyor. Çalışmaya göre 1970 öncesi dönemde saçta 100 ppm’e kadar çıkan değerler 1990’da yaklaşık 10 ppm’e, 2024’te ise 1 ppm’in altına geriledi. Bulgular, Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) dergisinde yayımlandı.

Kaynaklar ve Bağlantılar:

• attheu.utah.edu/health-medicine/banning-lead-in-gas-worked-the-proof-is-in-our-hair
• www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.2525498123