POSTECH’ten araştırmacılar, antik çağın efsanevi kumaşı Sea Silk’i modern bir deniz tarağından elde edilen liflerle yeniden üretti. Çalışma, Sea Silk’in solmayan altın ışıltısının boya değil, ışığı büküp yansıtan nano-ölçekli protein düzeninden kaynaklandığını gösteriyor.
Antik çağlarda yalnızca imparatorlar ve en güçlü dini figürlerle anılan efsanevi “altın deniz lifi” geri döndü. Güney Kore’deki Pohang University of Science & Technology (POSTECH) ekibi, 2.000 yılı aşkın zaman önce kullanılan Sea Silk benzeri parlak altın bir lifi yeniden üretmeyi başardı. Araştırma, Advanced Materials dergisinde yayımlandı.
Geleneksel Sea Silk, Akdeniz’de yaşayan Pinna nobilis adlı büyük bir midyenin kayalara tutunmak için ürettiği “byssus” ipliklerinden elde ediliyordu. Ancak kirlilik ve çevresel baskılar nedeniyle türün popülasyonları ciddi biçimde azaldı; Avrupa Birliği de bu canlıdan hasadı tamamen yasakladı. Böylece Sea Silk, yaşayan bir zanaatten çok tarihi bir nadirliğe dönüştü.
POSTECH araştırmacıları bu çıkmazı, Kore kıyılarında yetiştirilen ve gıda amaçlı da üretilen Atrina pectinata (pen shell) üzerinden aşmayı denedi. Bu canlının da kayalara tutunmak için byssus iplikleri ürettiği biliniyor. Ekip, Atrina pectinata byssusunun, tarihsel Sea Silk lifleriyle fiziksel ve kimyasal açıdan yakın özellikler gösterdiğini saptayarak işleme yöntemi geliştirdi ve Sea Silk benzeri tekstili yeniden oluşturdu.
Sea Silk neden altın gibi parlar?
Çalışmanın en dikkat çekici bulgusu, Sea Silk’in yüzyıllarca solmayan altın renginin kaynağıyla ilgili. Renk, boya ya da pigmentten gelmiyor; bunun yerine “yapısal renklenme” denen bir etkiyle ortaya çıkıyor. Araştırmacılar, liflerde “photonin” olarak tanımlanan küresel protein yapıların katmanlı bir düzen kurduğunu ve ışığı tıpkı sabun köpüğü veya kelebek kanatlarındaki gibi belirli dalga boylarında yansıtarak altın ışıltıyı ürettiğini aktarıyor.
Ekip ayrıca, altın tonun şiddetinin protein katmanlarının ne kadar düzenli dizildiğine bağlı olduğunu gösterdi: düzen arttıkça parlaklık da güçleniyor. Bu yaklaşımın bir diğer sonucu ise, daha önce atık sayılabilen pen shell byssusunun değerli bir tekstil hammaddesine dönüşebilmesi. Araştırmacılar, boyasız ve metal içermeyen, kalıcı renk üreten bu tür yapısal renkli tekstillerin sürdürülebilir malzemeler için yeni bir kapı aralayabileceğini vurguluyor.
Kaynaklar ve Bağlantılar:
- Pohang University of Science & Technology (POSTECH) – kaynak kurum bülteni (ScienceDaily sayfasındaki haber metni)
- Advanced Materials – makalenin yayımlandığı dergi (haberde belirtilen)
