Yeni bir çalışma, Dünya’nın manyetik alanının milyonlarca yıldır manto içindeki dev sıcak yapıların etkisi altında olabileceğini gösteriyor. Bilim insanları, geçmiş kayaç kayıtlarını süper bilgisayar simülasyonlarıyla birleştirerek manyetik alanın bazı parçalarının uzun süre stabil kaldığını, bazılarının ise belirgin biçimde değiştiğini ortaya koydu.
Dünya’nın derinlerine inmek, uzayda yol almaktan bile zor: İnsanlık uzayda milyarlarca kilometre kat etti ama yerkabuğunun altında yalnızca yaklaşık 12 kilometreye kadar sondaj yapabildi. Bu yüzden, yüzeyin çok altındaki süreçler hâlâ büyük ölçüde dolaylı kanıtlarla anlaşılabiliyor.
Bu dolaylı kanıtların en önemlilerinden biri, çekirdekle mantonun buluştuğu bölgeye dair ipuçları. Chicago Üniversitesi değil, University of Liverpool liderliğindeki ekip, Nature Geoscience’ta yayımlanan araştırmalarında Dünya’nın manyetik alanında “beklenmedik” uzun dönemli davranışlar tespit ettiklerini bildiriyor.
Manyetik alan ve derindeki “sıcak devler”
Çalışmaya göre Afrika’nın ve Pasifik Okyanusu’nun altında, mantonun tabanında yer alan iki dev ve çok sıcak kayaç oluşumu (yaklaşık 2.900 km derinde) üstteki mantoda güçlü ısı farkları yaratıyor. Araştırmacılar, bu ısı düzensizliklerinin alttaki sıvı dış çekirdekteki demir akımlarını etkileyebileceğini; daha sıcak bölgelerin altında akışın zayıflayıp “duraksayabileceğini”, daha serin bölgelerin altında ise daha canlı bir dolaşım olabileceğini öne sürüyor.
Ekip, geçmiş manyetik alanı yeniden kurmak için kayaçlarda korunmuş paleomanyetik kayıtları, jeodinamo simülasyonlarıyla birleştirdi. Jeodinamo, dış çekirdekteki sıvı demirin hareketinin elektrik akımları üretmesi ve bunun da Dünya’nın manyetik alanını oluşturması süreci; kabaca bir “doğal jeneratör” gibi çalışıyor.
Modeller, son 265 milyon yıla uzanan büyük ölçekli örüntülerin bazılarını yeniden üretmeyi başardı: Araştırmaya göre manyetik alanın bazı bileşenleri yüz milyonlarca yıl boyunca nispeten kararlı kalırken, bazı özellikleri zaman içinde ciddi değişimler gösteriyor. Bu tablo, uzun zaman ortalamalarında manyetik alanın kusursuz bir çubuk mıknatıs gibi davrandığı varsayımının her durumda tam karşılık bulmayabileceğine işaret ediyor.
Kaynaklar ve Bağlantılar:
- Nature Geoscience: Mantle heterogeneity influenced Earth’s ancient magnetic field — DOI: 10.1038/s41561-025-01910-1
- University of Liverpool — DEEP (Determining Earth Evolution using Palaeomagnetism) araştırma grubu
