Deneme

BİLİM ARASI

BİLİM ARASI #15: GEÇMİŞİMİZİN KAYBOLMAMIŞ İZLERİ

Bugünkü Feneryolu tren istasyonunun hemen güneyinde yay şeklinde garip bir sokak vardır. Adı, Feneryolu Hatboyu Sokağı’dır. Bu sokağın hemen sonunda Feneryolu Sabit Pazarı başlar. taze sebzelere meyvelere aldırış etmeden ilerlerseniz sizi Bağdat caddesi karşılar ve hemen sonra da Dr Faruk Ayanoğlu Caddesi. Nihayet bu cadde de bir yay çizer ve Fenerbahçeye varır. Bu yay şeklindeki…

BİLİM ARASI #14: “ALO” VE GRAHAM BELL’İN OLMAYAN SEVGİLİSİ

“ALO kelimesi nereden geliyor?” diye merak edip interneti araştıracak olursanız bazı Türkçe kaynaklarda, Alexander Graham Bell’in sevgilisi “Alessandra Lolita Oswaldo” adının baş harflerinden kaynaklandığı yönünde yanlış bir iddiaya rastlarsınız. Sunay Akın da dahil olmak üzere, bir takım yazarlar bu hikayeye itibar edip gerçekmiş gibi anlatınca, Alessandra Lolita Oswaldo isimli hayali kadın, sadece Türkçe konuşanların inançlarında yaşattığı bir…

BİLİM ARASI #13: “KÖTÜ ENERJİ(!)” YAYMAK

Her geçen gün yeni bir sözdebilimin ortaya çıktığı, şarlatanların kanal kanal gezdiği, ne idüğü belirsiz iddiaların popülerlik kazandığı günlerden geçiyoruz. Bu eğilimin ardında belki de ülkemizdeki bir takım siyasi ve ekonomik belirsizliklerin etkisi vardır. Maalesef insanlar iyi şeyler duymaya ya da dertlerini “kısayoldan” halletmeye ihtiyaçları olduklarında, bu tür palavralara daha çok prim veriyorlar. Birileri her…

BİLİM ARASI #12: SOLUK MAVİ NOKTA [ÖZEL]

Bugün değerli bilim insanı Carl Sagan’ın ölüm yıl dönümü olduğundan, 2012 yılında Açık Bilim olarak seslendirdiğimiz “Soluk Mavi Nokta” videosunun ses kaydını yayınlıyoruz. Seslendiren: Tevfik Uyar, Düzenleyen: Işıl Arıcan. Rahat uyu Carl Sagan… Orijinal yazı: SOLUK MAVİ NOKTA [TÜRKÇE]

BİLİM ARASI #11: YA YALNIZSAK?

İçimi kemiren, ciddi ciddi aklımı kurcalayan bir soru var.  Tam olarak bana yaşattığı duyguyu şair Cemal Safi daha iyi ifade ediyor: “İçim ürperiyor… Ya evde yoksan?” Yokluğu beni böylesine korkutan, mutluluğumu varlığına bağladığım, umudumu yitirmekten endişe ettiğim şey dünya dışı yaşam. Yani hanımlar, beyler, bu yaşadığım şey bir “evrensel yalnızlık” korkusu! Tamam… Kainatta yüz milyarlarca…

BİLİM ARASI #10: İŞİNİ “GÜCÜNÜ” ROBOTA KAPTIRMAK

Robotların iş dünyasına dâhil olmalarının akla gelen ilk yan etkisi iş gücünün el değiştirmesi… Bu doğru. Elbette çok daha ağır koşullarda, yorulmadan ve şikâyet etmeden çalışabilecek, insandan çok daha hızlı ve verimli bir şekilde görev yapabileceklerse, “rakip” olarak algılayabilirsiniz. Lakin robotların “iş gücü piyasasına” hakim olmasının çok daha başka etkileri de olabilir. Mesela, Nick Bostrom’un yapay…

BİLİM ARASI #9: GÜNEŞ SİSTEMİMİZDEKİ YABANCI

19 Ekim’de, yani bundan hemen hemen 1 ay önce, Hawaii Üniversitesi’nde heyecanlı bir şey oldu. NASA tarafından finanse edilen ve görevi Dünya yakınlarındaki asteroid ve kuyrukluyıldızları izlemek olan Pan-STARRS1 teleskobu ekibi, daha önce hiç bilmedikleri bir cisim keşfettiklerini fark ettiler. O sıralarda Dünya’dan 30 milyon kilometre uzaklıkta olan cismin ne idüğü belirsizdi. Bir kuyrukluyıldız mı?…

BİLİM ARASI #8: FİL CELLADI EDİSON

Bu hafta sizlere mucitler tarihindeki elim bir olayı anlatacağım. Topsy’nin ölümünü… Topsy, mucit Thomas Edison’un Nikola Tesla’ya açtığı savaşta bir adım öne geçebilmek için infaz ettirdiği filin adıdır. Kan donduran infaz 4 Ocak 1904’te gerçekleşmiştir. Peki, ne oldu da Edison’un, bir filin elektrikle öldürülmesine yol açacak kadar gözü döndü? İki mucit arasındaki ilişki Edison’un ABD’ye yeni…

BİLİM ARASI #7: BEYİNDEN BEYİNE…

İki insanın etkileşimi demek, bir beyindeki elektrik sinyalinin söz, yazı, ses, yüz ifadesi gibi araçlarla diğerinin beynine aktarılması demektir. Şimdi dinlediğiniz bu cümleler, benim beynimde elektrik sinyalleri olarak ortaya çıktıktan sonra, dudaklarım aracılığıyla sese dönüştü ve kulaklarınızdan içeriye girdi. Tekrar elektrik sinyaline dönüştürülerek yorumlandı. Yani iletişim dediğimiz şey, bu sinyalin dolaylı olarak transferidir. Peki ya iki beyni…

BİLİM ARASI #6: THESEUS’UN GEMİSİ

Bundan çok uzun yıllar önce Theseus’un gemisi, Girit’e çıktığı seferden muzaffer dönmüş, zaferin bir anıtı olarak Atina’ya demirlemişti. Elbette zaman kimsenin dostu değildir… Her geçen yıl bu geminin bazı parçaları çürümeye başladı. Anıt olduğu için bakımsız bırakmadılar: Bu çürüyen parçalar yenisiyle mutlaka değiştirildi. Ancak gün geldi, Theseus’un gemisinin değiştirilmedik hiçbir parçası kalmadı. Soru şu: Artık Atina’da hatıra olarak duran gemi,…

BİLİM ARASI #5: PEKİ BİZ ŞİMDİ SİMÜLASYONDA MIYIZ?

Her geçen gün daha gerçekçi olan bilgisayar oyunlarına bakınca, insan merak ediyor: Acaba bir gün oyunlarda tüm bilincimizle sanal bir karakter olarak yer alabilir miyiz… Peki… Ya zaten böyle bir oyunun içindeysek? Çağımızın önemli girişimcilerinden Elon Musk’ın simülasyonda yaşıyor olabileceğimizi söylemesiyle milyonların gündemine oturan bu şüphe yeni değil. Bugünlerde popüler olan “dijital simülasyon” fikri… Oysa tarihte, başka akıllı canlıların tiyatrosunda yaşadığımızı öne…

BİLİM ARASI #4: ON ÜÇÜNCÜ CUMA

Dün tarihlerden 13 Ekim 2017 idi ve günlerden de cumaydı… Türkiye için değil ama, batı ülkelerindeki bazı kesimler için bunun bir önemi var. Bu ülkelerde ayın 13’ünün cumaya denk gelmesi “uğursuzluk” sebebi olarak sayılır. 13. cuma olarak adlandırılan bu günlerde bazı insanların “talihsizlik” korkusu o kadar yoğundur ki, literatüre yunanca adıyla paraskevidekatriaphobia, yani 13. cuma korkusu olarak geçmiştir….

BİLİM ARASI #3: YENİ BAŞ BELAMIZ MİKROPLASTİKLER

Bu hafta sizlere sualtı dünyası ve insan dahil bundan beslenen tüm canlılar için bir tehdit olduğu anlaşılan mikroplastiklerden bahsedeceğim. Adından da anlaşılacağı üzere, mikroplastikler küçük boyuttaki plastik parçalarına deniyor. Sınıflandırma üzerine mutabakata varılmamış olsa da şimdilik ‘mikro’ denmesi için koşul, boyutlarının 5 mm çapından küçük olması. Tehdit yaratma nedenleriyse, içtiğimiz sudan yediğimiz balıklara kadar hemen her…

BİLİM ARASI #2: HER DERDE DEVA ÖPÜCÜK

Dudaklarımızı bir kişi ya da nesneye dokundurmak, belki de sesli olarak biraz da “vakumlamak” olarak tarif edebileceğimiz “öpücük” türlü türlü kültürde, sayısız anlama sahip bir insan eylemi. Akıllara ilk olarak aşk ve tutku gelse de, samimiyet, saygı, boyun eğme gibi daha pek çok anlamı bulunuyor. Önce öpücüğün bu yanlarından bahsedeyim: Bizim kültürümüzde öpmek neredeyse her gün yaptığımız bir…

BİLİM ARASI #1: NAYLONUN İCADI

16 Şubat 1937 tarihinde, Wallace Hume Carothers adlı bir kimyager, çalıştığı Dupont şirketi adına “naylon” adı verilen yeni bir malzemenin patent sahibi oldu. Buluşunun ticari değeriyle ilgili bazı hayaller kurmuş olsa gerek; ama nasıl bir kültürel etki yaratacağına dair muhtemelen hiçbir fikri yoktu. Carothers, “Polimer 6-6” adını verdiği ilk naylonu üretmeyi, Dupont’ta işe başlamasından beş yıl sonra, 1935’te…