Aylar: Kasım 2014

Abbe sınırının ötesinde

Bu yılın Nobel Kimya Ödülü “üstün çözünürlüklü mikroskopi”ye katkılarından dolayı Stefan Hell, Eric Betzig ve William Moerner’e verildi. İyi ama üstün çözünürlüklü de ne demek? İnsanlar mikroskopik boyuttaki nesneleri gökyüzündekiler kadar merak etmemiş olacaktı ki mikroskobun gelişimi teleskobunkine göre biraz daha zaman aldı. Hollandalı Anthony van Leeuwenhoek ve İngiliz Robert Hooke mikroskobun kullanımına öncülük ettiler….

KRİPTOLOJİ TARİHİNE YOLCULUK: TÜRLER, ÖRNEKLER

Önümüzdeki günlerde İngiltere’de gösterime girecek Yapay Oyun (The Imitation Game) filmi, İngiliz matematikçi, mantıkçı, kriptanalist, düşünür ve kendisini daha fazla tanıdığımız açıdan önde gelen bilgisayar bilimci Alan Turing’in İkinci Dünya Savaşı sırasında Almanların gizli mesajları şifrelemek ve tekrar çözmek için kullandığı Enigma makinesinin şifrelerinin kırılmasındaki rolü üzerine kuruluyor. Polonya şifre bürosu ve İngiliz Bletchey Park…

KÜLTÜRLER VE GENLER: İNSANLAR, FARELER VE SEKS

Son iki yazımda insanı insan yapan özellikleri, kültür ve genler ikilemi üzerinde incelemeye başlamıştık. Tamamen gen merkezli düşüncelerden, tamamen kültür merkezli düşüncelere kadar geniş bir spektruma göz atmış, insan kültürünü genlerin oluşturduğu bir çerçevenin içinde limitlenmiş bir olgu olarak ele alan biyokültürel antropologlar hakkında konuşmuştuk.  Önümüzdeki iki yazıda ise kartları tam tersine çevirip, insan evrimini…

ERGENLERİ ANLAMAK

Bir ebeveyn olarak tanımadığım, aşina bile olmadığım, yeni bir çok deneyimi yaşayacağım bir dönem gelip çatmak üzere; oğlum ergenlik dönemine yaklaşıyor, koca bir adam olacak göz açıp kapayıncaya kadar geçecek kısa sürede. Ebeveynlerle ergenler arasındaki karmaşık ilişkileri, sinir harplerini karanlıkta el yordamı ile yaşayarak öğrenmektense bilgilenmemi sağlayacak, bana yol gösterecek bir şeyler yapmanın vakti geldi….

Kıyamet Kaç Çeşittir? Bostrom’un Varoluşsal Riskleri

“Girişin iki adım önüne çıktım. Sağımda yükselen gökdelenler çatılarından dev goriller ısırmış gibi eksik, göğe uzanmış bağırıyorlardı. Yaratıklar gelmeden önceki düzenin mabetleriydi bunlar, ama bir gecede sistem çöküvermişti. Buraların sahipleri benden daha çok üzülmüş olmalılardı; zira benim bir kaybım yoktu. Hatta kazancım vardı: Leyla. Deli kız… Güzel kadın… Uğruna yaşadığım şey.” Tevfik Uyar, “Fırıldak”* Hollywood’da…

ASAL ÜRETEN FONKSİYONLAR

Sayılar teorisinde sadece asal sayılara özgü önermeler bulmak genellikle oldukça zordur. Bu anlamda asal sayılar oldukça kaprislidir. Bütün asal sayıları üreten bir fonksiyon bulmak, ya da “asal sayıları veren bir formül” bulmak sanırım bütün matematikçiler için bir çeşit çocukluk düşüdür. Hepimiz en az bir kez bunu denemişizdir. Elbette böyle bir fonksiyonun kullanışlı olması için bazı beklentilerimizi karşılaması…

Bir Mikroçipim Olsa: Kontrollü İlaç Salımı

Hayatımızdaki en küçük teknolojik aletlerden birini düşünün. Örneğin bir hafıza kartı. Bu kartı kol derinizin altında taşımanıza engel olan şey nedir? Muhtemelen bunun son derece gereksiz olduğudur. Peki ya aynı boyutta bir çip, sürekli almanız gereken bir ilaç taşıyor olsa? Geçen ay bahsettiğimiz RFID mikroçipleri ve ortaya koyduğu tartışmalı ortamı pastanın bir dilimi kabul edersek…

Toprak, Ateş, Hava, Su

Dünya’nın dört temel elementten oluştuğu veya maddenin dört temel halinin var olduğu şeklindeki inanışlar antik çağlardan başlayarak modern fizik ve kimyanın geliştiği yakın geçmişe kadar değişik medeniyetler tarafından kabul görmüş bir inançtır. Bu fotoğraftaki gibi toprak, ateş, hava ve suyun buluştuğu bir manzara ile karşılaşıp, yeni kara parçasının oluşumuna tanıklık edince bunların doğayı oluşturan temel…

KAYBOLMAYAN BEYİN

‘Şu köşeyi dönünce solda olması gerekiyor’. Tanıdık geldi mi? Bilmediğimiz bir yeri haritadan değil de beynimizin kendi yön tayin mekanizmasına bıraktığımız zaman hepimizin az ya da çok kullandığı bir tabirdir bu. Hoş, harita olduğu zaman da kullandığımız olmuştur. Bazı insanlar yön konusunda çok iyidir, bazıları ise kötü. Ancak herkes nereye gideceğini bilemese de nerede olduğunu…

LEOPARIN ARDINDAN

Giriş 3 Kasım 2013 Türkiye doğa tarihi açısından çok önemli bir gündü. Çobanlar Mahmut Kaplan ve kuzeni Kasım Kaplan Diyarbakır ili Çınar ilçesi Solmaz köyü kırsalında iddialarına göre hayvanlarını otlatırken bir leoparın saldırısına uğramışlardı. Kasım Kaplan’a saldıran leoparı kuzeni Mahmut Kaplan atışa hazır şekilde bekleyen, emniyeti açık ve içinde dokuzlu misket fişeği bulunan av tüfeği…